Een maand geleden was het 100 jaar geleden dat de wapenstilstand betekend werd.

Voor veel mensen hierzo is dit nogal een ver-van-mijn-bedshow; noch wijzelf, noch onze ouders en in sommige gevallen noch onze grootouders hebben deze oorlog meegemaakt.

Dit conflict heeft echter een enorme impact gehad op hoe ons (dagelijks) leven er nu uitziet. Politiek, sociaal en technologisch was de Grote Oorlog een overgang van het post-industriële tijdperk naar de samenleving zoals we die vandaag kennen.

Ik ga hier neerpennen wat volgens mij de belangrijkste zaken zijn om te onthouden over WO 1, voeg hier gerust wat aan toe:

1.Democratie?

Voor de Oorlog bestond democratie al, maar echt democratisch werd dit niet ingevuld. Veel van de strijdende machten waren koninkrijken en keizerrijken, zoals het vrij jonge Duitse Keizerrijk, Het Russische koninkrijk en The British Empire (toen zaten het Indisch Subcontinent, Australië, Canada en grote delen van Afrika daar nog bij).

WEETJESTIJD: Tsaar Nicholas van Rusland en Keizer Wilhelm 2 van Duitsland, waren neven van elkander. Ze spraken elkaar aan met “Nicky” en “Willy”. Dit heeft ze echter niet tegengehouden om elkaar de oorlog te verklaren.

Veel politici waren edellieden of rijken en in een aantal landen stond de monarch aan het hoofd van regeringen. Ook werd de autonomie die bepaalde volkeren wensten niet toegekend, zie de Tsjechen, Polen, Slovaken e.a. die deel uitmaakten van Het Oostenrijks-Hongaars Rijk en/of Rusland, de verschillende kolonies van o.a. de Britten om nog maar te zwijgen van het Midden-Oosten (Ottomaanse Rijk).

Stemrecht was ook verre van gelijk; tot het einde van de oorlog mochten enkel mannen gaan stemmen, en het aantal stemmen dat je had was afhankelijk van je inkomen of opleidingsgraad (wat ook weer afhankelijk was van je inkomen). Vrouwen mochten niet stemmen, het werd zo gezien: de vrouw zorgt voor de kinderen en draagt dus niet (rechtstreeks) bij aan de economie door te werken, die stemmen niet. In het Britse Rijk mochten vrouwen reeds in 1918 gaan stemmen en zich verkiesbaar stellen, dit vooral omdat veel vrouwen de rol van mannen in de productie van oorlogstuig en andere -goederen op zich hadden genomen terwijl de mannen naar het front waren (en dus wel die rechtstreekse economische bijdrage leverden)

2.Sociale revoluties

Wereldwijd kenden de tweede helft van WO1 veel revoluties, waar de arbeidersklasse in opstand kwam tegen repressieve regeringen, geleid door andere klassen. In Rusland waren verschillende revoluties (ook de grootste), die ook door de oorlog gevoed werden, de ontevredenheid van de bevolking dat ze moesten vechten enerzijds, en wat olie op het vuur van de vijanden anderzijds.

Overal in Europa werden meer rechten voor de werkmensch geëist, ook waar geen (echte) revoluties plaatsvonden.

3.De kiemen van WO2

Naast de opkomst van socialisme, stak ook fascisme de kop op, nergens zo erg als in Duitsland.

Duitsland had de oorlog verloren, en was verplicht om het Verdrag van Versailles te tekenen. Onderdeel hiervan waren o.a.:
– het opgeven van stukken land aan o.a. Frankrijk en de nieuwe staat Polen, waardoor veel economisch belangrijke gebieden wegvielen en Oost-Pruisen van de rest van Duitsland was afgesloten (Frankrijk en België vielen 5j later Duitsland binnen en bezetten het Ruhrgebied, want veel doekoe te rapen daarzo).
– Duitse kolonies moesten afgestaan worden
– Duitsland mocht maar een beperkt leger meer hebben (onvoldoende om zich te beschermen, bv. tegen België en Frankrijk), zowel qua aantal troepen als grootte van het wapenarsenaal
– de Duitsers moesten ook de zogenaamde “guilt clause” tekenen, verklarend dat zij schuldig waren aan de oorlog en de oorlogsmisdaden (letterlijk “wij zijn de slechterikken”)
– een enorm hoge boete van 132 miljard Rijksmarken (sommige mensen eisten wel 300 miljard), in huidige Euro’s komt dat neer op 355 miljard, dat is evenveel als het BBP van Qatar, een enorme staatsschuld…

WEETJESTIJD: deze boete werd in 2010 eindelijk volledig afbetaald. Voor veel mensen was dit het laatste hoofdstuk dat werd afgesloten van de Oorlog.

Deze voorwaarden legden een erg zware last op het Duitse volk, zowel financieel als mentaal. Veel van de Duitse soldaten die initieel blij waren met de vrede omdat ze na jaren vechten eindelijk naar huis konden, ervoeren zware teleurstelling en wrok en haat jegens andere Europese staten.

Deze veteranen, gehard door de strijd, vol van haat jegens anderen vormden over gans Duitsland knokploegen om pacifisten, socialisten en communisten, joden e.a. aanvielen.

Dit heeft uiteindelijk geleid tot de opkomst van de NSDAP, oftewel de nazi’s.

4.Grenzen hertekend

Het Ottomaanse rijk viel uitéén in:
– de Turkse Republiek
– Brits Mesopotamië (Irak) en Israël-Palestina
– Frans Libanon en Syrië
– Hejaz, Saoudi-Arabië en Yemen (staten op het Arabisch schiereiland)

Het Oostenrijks-Hongaars rijk viel uitéén in:
– Oostenrijk (duhhhhh)
– Hongarije (duuuuuuhh)
– Tsjechoslovakije
– Joegoslavië

Ierland werd onafhankelijk van het Britse Rijk.

Veel naties met eigen identiteiten zoals Arabieren, Polen e.a. waren nu eindelijk soeverein.

5.Amerika wereldmacht

Waar de Europese grootmachten op eigen land hadden gevochten, met de vernieling van dien, was dat voor de States niet zo. Daar moesten wegen, bruggen, gebouwen niet overal wederopgebouwd worden.

Doorheen de oorlog evolueerde hun economie ook naar een oorlogseconomie, die op volle toeren draaide. Waar Europa stil bleef staan, gingen de States vooruit.

Heel gelijkaardig was de invloed van WO 2, waarna de States dé wereldmacht bij uitstek waren.

6.Technologische vooruitgang

Hier ben ik minder in thuis; uitvindingen en wetenschap interesseren mij minder dan geschiedenis, politiek, etc.

Het is echter niet onbelangrijk om hier wat aandacht aan te schenken. Voor de Eerste Wereldoorlog werd nog gevochten in kleurrijke uniformen, de bajonet (of zelfs sabel) in de hand, met cavalerie (denk aan de Napoleonische oorlogen, de Amerikaanse Burgeroorlog).

Door nieuwe wapens zoals machinegeweren en artillerie ging de Oorlog er echter anders gaan uitzien, het werd een statische oorlog waarin verdediging heel belangrijk was en dus loopgraven.

Doorheen de Oorlog zochten alle deelnemers naar manieren om deze patstelling te doorbreken, zowel door andere tactieken te gebruiken als door nieuwe uitvindingen. Zo werd de tank in deze uitgevonden, om het zware geschut te kunnen doorstaan maar ook om voorbij de rijen prikkeldraad te raken (zonder kapotgescheurd te worden). Ook werden allerhande zaken uitgevonden gedurende de Oorlog waardoor vechten vanuit de lucht populairder en effectier werd. O.a. technologie die het toeliet om een machinegeweer te gebruiken vanuit een vliegend vliegtuig zonder de eigen propeller kapot te knallen, vliegdekschepen, luchtverkeersleiding, drones zonder piloot e.a.

7.Menselijk leed

En last but definitely not least: het menselijk leed.

Naar schatting 16 miljoen mensen lieten het leven door deze Oorlog. De Spaanse griep doodde naar schatting 40 miljoen mensen, dit dodental was zonder de Oorlog nooit zo immens hoog geweest (de hygiëne was in de oorlogstijd verre van de HACCP-norm).

Dat moet je je eens voorstellen. De wereldbevolking telde dan zo’n 1,8 miljard mensen. Meer dan 3% van de totale wereldbevolking is dus gestorven in deze periode. In Europa woonden toen ongeveer 500 miljoen mensen, hier dus goed voor bijna 10%!

Stel je voor dat per groep van 10 vrienden, familie, collega’s en kennissen één persoon verliest.

Maar daar stopt het niet. Hier gaat het enkel maar om doden, maar tijdens de Oorlog werden ook door alle partijen mensen verkracht, verminkt, verdreven (anderhalf miljoen Belgen ontvluchtten het oorlogsgeweld)…

Maar ook als je aan alle voorgenoemde zaken ontsnapt was, kon je nog en slachtoffer zijn. Huizen werden vernield door oorlogsgeweld of zelfs afgebrand door de bezetter. Volledige dorpen werden in puin geschoten. De bezetting zorgde ook voor polarisatie tussen mensen die de bezetter gunstig gezind waren (o.a. de Vlaamse Beweging) en zij die een vrije en soevereine staat wilden.

Als soldaat aan het front was het niet veel beter. In afschuwelijke omstandigheden vechten, in de modder, in de loopgraven, te midden zieken of zelfs doden. In de oorlogsmist, het geweld van de artillerie, granaten en machinegeweren wachten tot je het order krijgt om te chargeren, zonder te weten in welk situatie je terecht zou komen, maar wel met de wetenschap dat je regiment bij aankomst wellicht niet meer volledig was. Als je dat chargeren overleefde, kwam het vaak uit op handgevechten, waar je enkel kon overleven door andere (met de hand) te doden. Als je de Oorlog overleefde aan het front, kwam je alleszins niet meer terug als de persoon die je voorheen was.

Na de Oorlog was Europa niet meer hetzelfde als ervoor, iédereen was wel op de één of andere manier persoonlijk geraakt. En dat is waarom de wapenstilstand herdenken zo belangrijk is.

Meer artikelen in deze categorie

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.